کلیسای نسطوریان، خارک

پروفسور گیرشمن، در طول سال‌های فعالیت در ایران، از جمله، کتابی کوچک به نام «خارک» نوشته که برای عده‌ای محققان حکم کتاب مرجع دارد و برای برخی نیز کتابی با شائبه‌های بیگانه‌پذیری. به هرحال، او یکی از مهم‌ترین محققان تاریخ ایران و خارک در دوران معاصر است. او در کاوش‌های باستان‌شناسی خود در جزیره خارک در سال ۱۳۳۷، به بقایا و شالوده کلیسایی دست یافت که به اعتبار گفته او، کلیسایی متعلق به نسطوریان است.

کليساي نسطوريان نشان مي‌دهد اين جزيره در عصر ساسانيان ميزبان جماعت بزرگي از نسطوريان بوده‌است. در آن زمان شهر بخت اردشير يا ريشهر فعلي در دوازده کيلومتري بوشهر يکي از مهمترين مراکز مسيحيان ايران بود که تا جزيره خارگ فاصله چنداني نداشت. بندري که قدمت تاريخي آن به عهد ايلام مي رسد و در آن ‌زمان با عنوان ليان شناخته مي‌‌شد.

روایت پروفسور گيرشمن از کليساي نسطوريان چنين است: «کشيشان نسطوري خارگ به بهاي کوششي بسيار، طولاني و طاقت‌فرسا، کليسايي زيبا بنا نهادند که با قطعات بزرگ سنگ تراشيده ساخته شده‌بود و صحن سه‌گانه‌اي به سبک ساساني دارد که قسمت مياني آن از صحن‌هاي جانبي بزرگ‌تر است. بلندي طاق‌هايي که سه قسمت صحن را مي پوشاند محتملا مي بايست در حدود شش هفت متر بوده‌باشد. ديگر قسمت‌هاي کليسا چنین اند: محل همسرايان، محراب، خزانه (جاي نگهداري اشيايي که در عشاء رباني به کار مي‌رود)، جامه‌خانه (اطاقي که البسه و زيورآلات مخصوص تشريفات کليسايي را در آنجا نگهداري مي‌کنند). از ديگر قسمت‌هاي اين کليسا نيز مي‌توان از تالار کتابخانه و تالار مجمع کشيشان نام برد. اطراف صحن کليسا ميدانگاه بزرگي است که خانه‌هاي صومعه را شامل مي‌شود که مشتمل بر حدود شصت حجره است که هر يک داراي سه قسمت کوچک مي‌باشد که يکي از آن‌ها جاي خواب مي‌باشد. هم‌چنين در چند صد متري کليسا چندين ويرانه کوچک به فواصل زياد از يکديگر وجود دارد که خانه‌هاي کشيشان را شامل مي‌شود».

اين مجموعه کليسا داراي تزييناتي گچي بوده که در کاوش‌هاي پروفسور گيرشمن به دست آمده‌است. نمونه‌هاي گچبري به‌دست‌آمده از خارک، پنج قطعه با نقوش گياهي و نقش صليب هستند که اکنون در مخزن موزه ملي ايران نگهداري مي‌شوند.

منبع:وب سایت جامع گردشگری بوشهرو